دلایل بروز مشکلات نوشتاری

نیره آشتیانی

آموزگارپایه چهارم  آموزشگاه نصرت

املاء چیست؟

طریقه نوشتن کلمات و درست نوشتن را املاء می گویند. به عبارتی ساده تر چیزی که کسی بگوید و دیگری بنویسد.

دلایل ضعف املاء:

1-  ضعف در خواندن: عدم آشنایی فراگیران با تلفظ صحیح واژه ها یکی از علل مشکل در هجی کردن و دیکته است. از آنجایی که خواندن مقدم بر نوشتن است، دانش آموزانی که بر خواندن مسلط نیستند در دیکته نیز مشکل دارند.

2-  فراموش کردن شکل بعضی از حروف:  بعضی اوقات دانش آموزان حرفی را در کلمه حذف(بیرون – برون) و یا به آسانی حرفی را به کلمه اضافه می کنند(ممکن- ممکنن) و این به خاطر این است که آنها در شناخت بعضی از حروف تسلط ندارند.

3-  دقت نداشتن در ویژگی های ظاهری بعضی از حروف مانند نقطه و دندانه: اکثراٌ در متن های نوشته شده دانش آموزان مشاهده می شود که در تعداد دندانه یا نقطه اشتباهاتی دارند .

4-  ناتوانی در درک معنی: در کلمه هایی که شکل متفاوت اما تلفظ یکسان دارند مانند خان و خوان یا خاست و خواست خواندن متن و درک معنی است که موجب نوشتن صحیح کلمه می گردد.

5-  عدم تسلط در شناخت حروفی که صدای مشابه دارند: در این مورد دانش آموز غ ق و یا ز ذ ظ ض را با هم اشتباه می کند. بیشترین مشکلات دانش آموزان در دیکته در همین قسمت است. در واقع عدم تقویت دیداری موجب عدم دقت در خواندن می شود.

6-  افت شنوایی: بعضی اوقات مشکلات نوشتن به علت افت شنوایی رخ می دهد بنابراین تقویت و ارزیابی شنوایی مهم است.

7-  بی توجهی و کم دقتی به گفته های معلم و داشتن اضطراب و عجله در نوشتن:  ترس از کم شدن نمرهف انگیزه نداشتن، نبود آرامش در کلاس، اعتماد بنفس پایین، فضای نادرست در کلاس و آماده نبودن وسایل مورد نیاز  موجب مشکلات املاء می گردد.

8-  تکرار بیش از حد جملات – حرکات زیاد معلم: بعضی اوقات معلم زیاد حرکت  می کند. جملات را زیاد تکرار می کند. یا این که وجود سر و صدا غلط های شنیداری ایجاد می کند.

9-  کند نویسی: کودکانی که قادر به نوشتن کلمه هستند  اما به دلیل کند نویسی کلمه را  نمی نویسند. تشویق سرعت در خواندن خیلی مهم است.

10-ضعف جسمی

منبع: کتاب روش های تقویت دیکته

با تشکر از همکار خوبم سرکار خانم آشتیانی

این مطلب را به مطالب ایشان اضافه می کنم که شاید در موارد زیادی مشکلات کودکان در درس دیکته ناشی از نا مناسب بودن روش آموزش ما معلمان باشد. معمولاٌ معلمین دیکته را به عنوان یک ابزار ارزیابی به کار می برند نه به عنوان درسی که مانند هر درس دیگری ابتدا باید آموزش داده شود و سپس ارزیابی گردد. ما انتظار نداریم که دانش آموزانمان بدون این که آموزش ریاضی ببینند در درس ریاضی و آزمون های آن عملکرد خوبی داشته باشند اما انتظار داریم دانش آموزان ما بدون این که واقعاٌ آموزش دیکته دیده باشند عملکرد خوبی نشان دهند.

مژگان بنگر

Learning Disability

تهيه و تنظيم:

مژگان بنگر

مشاور دوره مهارت های حرفه ای مرکز آموزش استثنایی نصرت

دانش آموزاني كه با عنوان افراد مبتلا به اختلالات يادگيري در يك دسته طبقه بندي مي شوند، گروهي ناهمگن را تشكيل  مي دهند و ويژگي هاي گوناگوني دارندكه از مشكلات تحصيلي تا مشكلات هيجاني – اجتماعي و شناختي در تغييراست.(كراينورد  و الكينز،1990)

همان گونه كه در متن فوق اشاره شده است مشكلات و نارسايي هاي يادگيري كودكان از مشكلات كلي تا ويژه را شامل مي شود. به نظر مي رسد كودكاني كه داراي مشكلات كلي و عمومي يادگيري هستند 15 تا 20% كودكان مدرسه رو را تشكيل مي دهند.(وست وود ترجمه مكوند حسيني ص 21)

معمولاٌ مشكلات يادگيري كلي دانش آموزان به طور مستقيم با ناتواني هاي جسمي، حسي و هوشي خاص ارتباط ندارد. اما در زمينه يادگيري و سازگاري اجتماعي با مشكلاتي مواجه است.دانش آموزان ضعيف، ديرآموز در اين طبقه قرار دارند. همه دانش آموزاني كه هوش متوسط و يا نزديك به متوسط دارند اما بنابه دلايلي در پيشرفت تحصيلي و عملكرد كلاسي با مشكل مواجه مي شوند.

مشكلات و نارسايي هاي ويژه يادگيري

كودكان مبتلا به نارسايي هاي ويژه يادگيري در يك و يا بيش از يك فرايند رواني پايه اختلالي دارند كه در درك و استفاده از زبان گفتاري و يا نوشتاري آنها تأثير مي گذارد.(كميته ملي مشورتي كودكان معلول، 1979 – نلسون و ايزارائل ص 482)

ريچاردسون 1992:

كودكاني كه دست كم هوش متوسط دارند و بدون هيچ دليل آشكاري مشكلات زيادي را در يادگيري مهارت هاي اجتماعي پايه تجربه مي كنند.

به نظر مي رسد كه تنها 1 تا 2% كودكان داراي نارسايي هاي يادگيري ويژه باشند. اين گروه مشكلات مزمني را در زمينه مهارت هاي تحصيلي خواندن، نوشتن، هجي كردن و حساب نشان مي دهند.

نارسايي هاي ويژه يادگيري

      Dyslexia  : ناتواني در يادگيري خواندن علي رغم آموزش هاي مرسوم، هوش كافي و فرصت هاي اجتماعي و فرهنگي كافي( شيوع 1%)

      Dysgraphia : مشكل در نوشتن.

      Dysorthographia : مشكل در هجي كردن.

      Dyscalculia : مشكل در محاسبات رياضي.

اين اصطلاحات شبه پزشكي از نظر آموزشي مفيد نيستند.(آموزش و پرورش كودكان با نيازهاي ويژه ص 36).

در نارسايي يادگيري خاص بين توانايي هوش تخمين زده شده و عملكرد واقعي دانش آموز تفاوت هاي آشكاري وجود دارد. در برخي ديگر، در مهارت هايي كه در آن برتري دارند و  مهارت هايي كه در آن با مشكل مواجه مي شوند تفاوت فاحشي را نشان مي دهند.(هاميل و بارتل، ترجمه بيابانگرد و نائينيان ص 1).

ويژگي هاي دانش آموزان داراي نارسايي يادگيري

n      مشكلات در خواندن، نوشتن، هجي كردن و يا حساب.

n      سابقه تأخير در رشد گويايي.

n      مشكلات ادراك بينايي.

n      مشكلات ادراك شنوايي.

n      ضعف يكپارچه سازي اطلاعات.

n      ضعف در جانبي سازي.

n      فزون كنشي.

n      مهارت هاي ضعيف در رديف كردن.

n      سطح پايين انگيزش.

n      ضعف در همكاري و مشكلات هيجاني ثانويه.

علل احتمالي نارسايي يادگيري(ديدگاه برنامه ريزي درسي)

      چگونگي و نوع آموزش داده شده

      انتظارات معلم

      تناسب موضوعات آموزشي با ويژگي هاي كودك

      محيط فيزيكي كلاس

      تعاملات بين كودك و معلم

      تعاملات كودك با همسالان

      نامتناسب بودن و غيرواقعي بودن تكاليف

      مفهوم و برداشت معلم از آموزش

      بافت مدرسه

      .......

توجه!

هرچند دلايل بسياري براي نارسايي يادگيري ذكر كرده اند اما عواملي كه به خود دانش آموز نسبت داده مي شوند مانند علل وراثتي، ضربه و صدمه مغزي و عصب شناختي‌، تاريخچه خانوادگي‌ و .... ممكن است صحيح باشند اما از نظر آموزشي مفيد نيستند چون به ما در جهت برنامه ريزي مناسب و بهسازي آموزش كمك نمي كنند.

به نظر مي رسد اصطلاح نارسايي يادگيري مفيد نيست. زيرا:

اين كودكان بالقوه ناتوان از يادگيري نيستند. بلكه راهبردهاي صحيح يادگيري را نمي شناسند. به همين دليل در چرخه شكست قرار مي گيرند و اعتماد بنفس خود را از دست مي دهند. اين كودكان نياز دارند كه ياد بگيرند كه چگونه ياد بگيرند.ويژگي هاي اين دانش آموزان  ميزان و تنوع احتياج آنها را به روش هاي آموزش مؤثر نشان مي دهد نه محدوديت هاي آنها را.(همان منبع ص 34 و 35).

اين اصطلاح ممكن است موجب سوگيري در نگرش معلم شود و  باعث شود اين كودكان برخلاف نياز خود به كندي آموزش ببينند.

همبسته هاي دشواري هاي يادگيري

n      چرخه شكست

پيام اصلي:

اگر بار اول موفق نشدي ديگر نمي تواني موفق شوي (وست وود ص 29)

كودك داراي دشواري يادگيري در اولين تجارب آموزشي ، خود را شكست خورده مي پندارد. 

    احساس عدم اعتماد _  اجتناب از موقعيت يادگيري _   کاهش تمرین_  عدم پيشرفت  _    شكست   _ كاهش عزت نفس و انگيزش

سرانجام كودكي كه در اين چرخه گرفتار شده است به درماندگي آموخته شده مي رسد. يعني باور مي كند كه نمي تواند ياد بگيرد. اين درماندگي در سه بعد مهم شناختي، رفتاري و هيجاني مؤثر بوده و احساس كنترل كودك را بر  موقعيت يادگيري درهم مي شكند.

كاربرد چرخه شكست براي معلم

1- معلم درمي يابد كه براي كاهش امكان شكست در موقعيت جديد يادگيري،تكاليف و راهنمايي هايي ارائه دهد كه كودك تا حدي از موفقيت خود مطمئن شود.

2- معلم روش هايي را در ارائه تكاليف اتخاذ نمايد كه يادگيرنده از پيشرفت خود آگاه باشد و مستقل تر عمل كند.(همان منبع ص 31)

3- معلم دچار كاهش انگيزه نمي شود چون ديگر اين دانش آموزان را غيرقابل آموزش نخواهد ديد.توجه به چرخه شكست موجب مي شود معلم بيشتر به عوامل بافت يادگيري توجه كرده و راه حل هاي بيشتري را بيازمايد.

روش هاي آموزشي مؤثر براي دانش آموزان دچار مشكلات يادگيري

n      آموزش صريح مفاهيم و مهارت هاي جديد به صورت فعال و روشن (نظريه سبك يادگيري اشتوت).

n      خواندن، نوشتن، هجي كردن و رياضيات را بايد به طور كامل  و همزمان تعليم داد.

n      بايد به رشد مهارت هاي آوايي بيشتر توجه كرد.

n      بايد از راهبردهاي تربيتي و فراشناختي استفاده شود.

n      اگر لازم شد نبايد از آموزش ويژه و كمك هاي اضافي خودداري شود.

وست وود،آموزش و پرورش كودكان با نيازهاي ويژه)

آموزش مهارت هاي خود راهبري

توانايي كودك براي عملكرد مستقل در هرگونه محيط يادگيري

مهارت خود راهبري به رفتار سازشي مرتبط است:“ مهارت فردي شخص در تطابق با محيط هنگامي كه از طريق رسش، سازگاري اجتماعي و يادگيري به ميزان لازم به استقلال و مسئوليت پذيري رسيده باشد“(باتلر 1990).

همان منبع،ص 45.

براي اين كه كودك به خودراهبري برسد بايد كانون كنترل را دروني سازد.پس راهبردهاي افزايش دروني سازي كانون كنترل نيز مهم است.

رشد خود نظم دهي در يادگيري

توانايي دانش آموز براي تنظيم فرايندهاي فكري خود كه در تكاليف يادگيري دخيل هستند.

لازم است دانش آموز نقش فعال داشته و يادگيرنده اي منفعل نباشد.

دانش آموز داراي دشواري يادگيري بايد بياموزد كه چگونه ياد بگيرد.

چگونه عملكرد خود را در كلاس تنظيم كند. (همان منبع ص 62-61).

آموزش فراشناختي(درك و كنترل تفكر خود)

n      PQRS  راهبردي براي درك خواندن

1. بازبيني
2. پرسش
3. خواندن
4. خلاصه

n      CBM تغيير و اصلاح شناختي رفتار

اصول زيربنايي

1. شبيه سازي
2. راهنمايي بيروني آشكار
3. راهنمايي خود به صورت آشكار
4. كم كردن تدريجي راهنمايي به خود
5. خودآموزش دهي پنهان

تحول مهارت هاي اجتماعي و پذيرش همسالان

n      تربيت اجتماعي

1- سازش و كنار آمدن با خود

رشد احساس هويت شخصي

اعتماد به نفش

توانايي محاسبات شخصي

2- سازش و كنار آمدن با ديگران

رشد بردباري

رشد توانايي انطباق

توانايي همكاري متقابل

درك ماهيت اجبار و نياز به مقررات اجتماعي

3- اهميت دادن به ديگران

رشد حساسيت در قبال ديگران

همدردي با ديگران

رشد احساس مسئوليت اجتماعي

(همان منبع ص103)

مهارت هاي اجتماعي پايه

n      ارتباط چشمي

n      بيانات چهره اي

n      فاصله اجتماعي

n      چگونگي صدا

n      احوالپرسي با ديگران

n      گفتگو كردن

n      جلب توجه يا درخواست كمك

n      حل كردن تعارضات دروني