چه کنیم که کودکان به حرفمان گوش دهند؟

رمز کار در درست صحبت کردن، خلاصه صحبت کردن و مثبت حرف زدن است. والدین و معلمانی که برخی نکات ضروری و ظریف را در صحبت کردن با کودکان رعایت می کنند، راحت تر از سایرین بر رفتار کودکان تأثیر می گذارند و کمتر از دیگران اجازه می دهند که یک رابطه ی کلامی به تنش و لجبازی منجر شود. همکار خوبم جناب آقای راستگو مشاور مقطع ابتدایی، مطالب مفید و کاربردی در این زمینه ارائه کرده اند. برای مشاهده این مطالب به www.nosratnowshahr2.blogfa.com مراجعه نمایید.    

املاء

چه نیکوست که معلمان سعی نمایند با توجه به شناخت روحیه کودکان و مراحل رشد ایشان و تفاوت های فردی کودکان در هرسنی، با استفاده از روش های متنوع و ابتکاری مشکلات یادگیری کودکان را به حداقل برسانند. مفاهیم آموزشی را به صورتی زیبا و معنادار به کودکان بیاموزند و زمان در کلاس بودن را برای خود و فراگیران به ساعاتی با نشاط همراه با شور و تلاش یادگیری تبدیل نمایند.

سرکار خانم باقری مطالبي را در مورد املاء تهیه کرده اند که ضمن تشکر از ایشان در وبلاگ قرار داده ایم. برای مطالعه این مطالب به www.nosratnowshahr2.blogfa.com

 مراجعه نمایید.                                                      

Learning Disability

تهيه و تنظيم:

مژگان بنگر

مشاور دوره مهارت های حرفه ای مرکز آموزش استثنایی نصرت

دانش آموزاني كه با عنوان افراد مبتلا به اختلالات يادگيري در يك دسته طبقه بندي مي شوند، گروهي ناهمگن را تشكيل  مي دهند و ويژگي هاي گوناگوني دارندكه از مشكلات تحصيلي تا مشكلات هيجاني – اجتماعي و شناختي در تغييراست.(كراينورد  و الكينز،1990)

همان گونه كه در متن فوق اشاره شده است مشكلات و نارسايي هاي يادگيري كودكان از مشكلات كلي تا ويژه را شامل مي شود. به نظر مي رسد كودكاني كه داراي مشكلات كلي و عمومي يادگيري هستند 15 تا 20% كودكان مدرسه رو را تشكيل مي دهند.(وست وود ترجمه مكوند حسيني ص 21)

معمولاٌ مشكلات يادگيري كلي دانش آموزان به طور مستقيم با ناتواني هاي جسمي، حسي و هوشي خاص ارتباط ندارد. اما در زمينه يادگيري و سازگاري اجتماعي با مشكلاتي مواجه است.دانش آموزان ضعيف، ديرآموز در اين طبقه قرار دارند. همه دانش آموزاني كه هوش متوسط و يا نزديك به متوسط دارند اما بنابه دلايلي در پيشرفت تحصيلي و عملكرد كلاسي با مشكل مواجه مي شوند.

مشكلات و نارسايي هاي ويژه يادگيري

كودكان مبتلا به نارسايي هاي ويژه يادگيري در يك و يا بيش از يك فرايند رواني پايه اختلالي دارند كه در درك و استفاده از زبان گفتاري و يا نوشتاري آنها تأثير مي گذارد.(كميته ملي مشورتي كودكان معلول، 1979 – نلسون و ايزارائل ص 482)

ريچاردسون 1992:

كودكاني كه دست كم هوش متوسط دارند و بدون هيچ دليل آشكاري مشكلات زيادي را در يادگيري مهارت هاي اجتماعي پايه تجربه مي كنند.

به نظر مي رسد كه تنها 1 تا 2% كودكان داراي نارسايي هاي يادگيري ويژه باشند. اين گروه مشكلات مزمني را در زمينه مهارت هاي تحصيلي خواندن، نوشتن، هجي كردن و حساب نشان مي دهند.

نارسايي هاي ويژه يادگيري

      Dyslexia  : ناتواني در يادگيري خواندن علي رغم آموزش هاي مرسوم، هوش كافي و فرصت هاي اجتماعي و فرهنگي كافي( شيوع 1%)

      Dysgraphia : مشكل در نوشتن.

      Dysorthographia : مشكل در هجي كردن.

      Dyscalculia : مشكل در محاسبات رياضي.

اين اصطلاحات شبه پزشكي از نظر آموزشي مفيد نيستند.(آموزش و پرورش كودكان با نيازهاي ويژه ص 36).

در نارسايي يادگيري خاص بين توانايي هوش تخمين زده شده و عملكرد واقعي دانش آموز تفاوت هاي آشكاري وجود دارد. در برخي ديگر، در مهارت هايي كه در آن برتري دارند و  مهارت هايي كه در آن با مشكل مواجه مي شوند تفاوت فاحشي را نشان مي دهند.(هاميل و بارتل، ترجمه بيابانگرد و نائينيان ص 1).

ويژگي هاي دانش آموزان داراي نارسايي يادگيري

n      مشكلات در خواندن، نوشتن، هجي كردن و يا حساب.

n      سابقه تأخير در رشد گويايي.

n      مشكلات ادراك بينايي.

n      مشكلات ادراك شنوايي.

n      ضعف يكپارچه سازي اطلاعات.

n      ضعف در جانبي سازي.

n      فزون كنشي.

n      مهارت هاي ضعيف در رديف كردن.

n      سطح پايين انگيزش.

n      ضعف در همكاري و مشكلات هيجاني ثانويه.

علل احتمالي نارسايي يادگيري(ديدگاه برنامه ريزي درسي)

      چگونگي و نوع آموزش داده شده

      انتظارات معلم

      تناسب موضوعات آموزشي با ويژگي هاي كودك

      محيط فيزيكي كلاس

      تعاملات بين كودك و معلم

      تعاملات كودك با همسالان

      نامتناسب بودن و غيرواقعي بودن تكاليف

      مفهوم و برداشت معلم از آموزش

      بافت مدرسه

      .......

توجه!

هرچند دلايل بسياري براي نارسايي يادگيري ذكر كرده اند اما عواملي كه به خود دانش آموز نسبت داده مي شوند مانند علل وراثتي، ضربه و صدمه مغزي و عصب شناختي‌، تاريخچه خانوادگي‌ و .... ممكن است صحيح باشند اما از نظر آموزشي مفيد نيستند چون به ما در جهت برنامه ريزي مناسب و بهسازي آموزش كمك نمي كنند.

به نظر مي رسد اصطلاح نارسايي يادگيري مفيد نيست. زيرا:

اين كودكان بالقوه ناتوان از يادگيري نيستند. بلكه راهبردهاي صحيح يادگيري را نمي شناسند. به همين دليل در چرخه شكست قرار مي گيرند و اعتماد بنفس خود را از دست مي دهند. اين كودكان نياز دارند كه ياد بگيرند كه چگونه ياد بگيرند.ويژگي هاي اين دانش آموزان  ميزان و تنوع احتياج آنها را به روش هاي آموزش مؤثر نشان مي دهد نه محدوديت هاي آنها را.(همان منبع ص 34 و 35).

اين اصطلاح ممكن است موجب سوگيري در نگرش معلم شود و  باعث شود اين كودكان برخلاف نياز خود به كندي آموزش ببينند.

همبسته هاي دشواري هاي يادگيري

n      چرخه شكست

پيام اصلي:

اگر بار اول موفق نشدي ديگر نمي تواني موفق شوي (وست وود ص 29)

كودك داراي دشواري يادگيري در اولين تجارب آموزشي ، خود را شكست خورده مي پندارد. 

    احساس عدم اعتماد _  اجتناب از موقعيت يادگيري _   کاهش تمرین_  عدم پيشرفت  _    شكست   _ كاهش عزت نفس و انگيزش

سرانجام كودكي كه در اين چرخه گرفتار شده است به درماندگي آموخته شده مي رسد. يعني باور مي كند كه نمي تواند ياد بگيرد. اين درماندگي در سه بعد مهم شناختي، رفتاري و هيجاني مؤثر بوده و احساس كنترل كودك را بر  موقعيت يادگيري درهم مي شكند.

كاربرد چرخه شكست براي معلم

1- معلم درمي يابد كه براي كاهش امكان شكست در موقعيت جديد يادگيري،تكاليف و راهنمايي هايي ارائه دهد كه كودك تا حدي از موفقيت خود مطمئن شود.

2- معلم روش هايي را در ارائه تكاليف اتخاذ نمايد كه يادگيرنده از پيشرفت خود آگاه باشد و مستقل تر عمل كند.(همان منبع ص 31)

3- معلم دچار كاهش انگيزه نمي شود چون ديگر اين دانش آموزان را غيرقابل آموزش نخواهد ديد.توجه به چرخه شكست موجب مي شود معلم بيشتر به عوامل بافت يادگيري توجه كرده و راه حل هاي بيشتري را بيازمايد.

روش هاي آموزشي مؤثر براي دانش آموزان دچار مشكلات يادگيري

n      آموزش صريح مفاهيم و مهارت هاي جديد به صورت فعال و روشن (نظريه سبك يادگيري اشتوت).

n      خواندن، نوشتن، هجي كردن و رياضيات را بايد به طور كامل  و همزمان تعليم داد.

n      بايد به رشد مهارت هاي آوايي بيشتر توجه كرد.

n      بايد از راهبردهاي تربيتي و فراشناختي استفاده شود.

n      اگر لازم شد نبايد از آموزش ويژه و كمك هاي اضافي خودداري شود.

وست وود،آموزش و پرورش كودكان با نيازهاي ويژه)

آموزش مهارت هاي خود راهبري

توانايي كودك براي عملكرد مستقل در هرگونه محيط يادگيري

مهارت خود راهبري به رفتار سازشي مرتبط است:“ مهارت فردي شخص در تطابق با محيط هنگامي كه از طريق رسش، سازگاري اجتماعي و يادگيري به ميزان لازم به استقلال و مسئوليت پذيري رسيده باشد“(باتلر 1990).

همان منبع،ص 45.

براي اين كه كودك به خودراهبري برسد بايد كانون كنترل را دروني سازد.پس راهبردهاي افزايش دروني سازي كانون كنترل نيز مهم است.

رشد خود نظم دهي در يادگيري

توانايي دانش آموز براي تنظيم فرايندهاي فكري خود كه در تكاليف يادگيري دخيل هستند.

لازم است دانش آموز نقش فعال داشته و يادگيرنده اي منفعل نباشد.

دانش آموز داراي دشواري يادگيري بايد بياموزد كه چگونه ياد بگيرد.

چگونه عملكرد خود را در كلاس تنظيم كند. (همان منبع ص 62-61).

آموزش فراشناختي(درك و كنترل تفكر خود)

n      PQRS  راهبردي براي درك خواندن

1. بازبيني
2. پرسش
3. خواندن
4. خلاصه

n      CBM تغيير و اصلاح شناختي رفتار

اصول زيربنايي

1. شبيه سازي
2. راهنمايي بيروني آشكار
3. راهنمايي خود به صورت آشكار
4. كم كردن تدريجي راهنمايي به خود
5. خودآموزش دهي پنهان

تحول مهارت هاي اجتماعي و پذيرش همسالان

n      تربيت اجتماعي

1- سازش و كنار آمدن با خود

رشد احساس هويت شخصي

اعتماد به نفش

توانايي محاسبات شخصي

2- سازش و كنار آمدن با ديگران

رشد بردباري

رشد توانايي انطباق

توانايي همكاري متقابل

درك ماهيت اجبار و نياز به مقررات اجتماعي

3- اهميت دادن به ديگران

رشد حساسيت در قبال ديگران

همدردي با ديگران

رشد احساس مسئوليت اجتماعي

(همان منبع ص103)

مهارت هاي اجتماعي پايه

n      ارتباط چشمي

n      بيانات چهره اي

n      فاصله اجتماعي

n      چگونگي صدا

n      احوالپرسي با ديگران

n      گفتگو كردن

n      جلب توجه يا درخواست كمك

n      حل كردن تعارضات دروني

به نام خدا

علل مسائل انضباطی

علل مسائل انضباطی می تواند در چند طبقه باشد.

1-     علل معلم ساخته

2-     علل دانش آموز ساخته

3-     3- مختلط و یا ترکیبی

علل معلم ساخته

معلم با رعایت نکردن موارد زیر می تواند در بی نظمی دخیل باشد:

• طعنه و کنایه زدن به دانش آموزان
• بی توجهی به سوالات معقول
• حساسیت به مسائل خاص دانش آوزان مانند لکنت زبان و یا عدم تحمل افرادی که دچار مشکل خاصی هستند.
• عدم ثبات در رفتار
• تبعیض
• خشونت در کلاس و عدم رعایت ادب در برخورد با دانش آموزان مانند توهین و بی احترامی کردن
• تهدید به نمره کم
• بدگویی از دانش آموزان در حضور جمع
• مطرح کردن مشکلات و گرفتاری های شخصی خود برای شاگردان
• داشتن لهجه خاص
• مشکلات تکلمی و زبانی معلم
• عدم آشنایی معلم با اصول یادگیری
• بی نظمی در فعالیت های کلاسی(با تلفن صحبت کردن، هنگام درس با اولیاء دانش آموز صحبت کردن و..)

علل دانش آموز ساخته

ü      رفتارهای تهاجمی(قاپیدن اشیاء- مشت زدن- هل دادن- لگد زدن- انداختن وسایل دیگران)

ü      رفتارهای حرکتی:بلند شدن از جای خود- راه رفتن در کلاس – جابجا کردن میزها – دویدن در کلاس

ü      رفتارهایی که تولید صدا می کنند: سوت زدن- ورق زدن کتاب – کوبیدن روی میز

ü      رفتارهای مربوط به تغییر جهت: بیرون و ÷شت سر را نگاه کردن

ü      رفتارهای عصبی و جسمی : ناخن جویدن – مداد جویدن-......

ü      رفتارهای قدرت طلبانه: انجام ندان تکالیف – تقلید نقش و صدای معلم – مسخره کردن دیگران

ü      بی اعتنایی : بی توجهی به دستورات معلم هنگام درس

ü      وضعیت بدنی : بد نشستن – کج نشستن ...

ü      رفتارهای کلامی نابجا : آواز خواندن – جیغ کشیدن – بلند خندیدن

چند راهکار  با استفاده از اصول تغییر رفتار

طرح های تک آزمودنی: هدف این طرح ها پیدا کردن یک رابطه تابعی بین متغیر مستقل و وابسته است.

متغیر مستقل در این جا همان روش تغییر رفتاراست.

متغیر وابسته همان چیزی است که می خواهیم به آن برسیم. یعنی اگر رفتار خواندن و مطالعه دانش آموز از طریق توجه معلم افزایش پیدا می کند می توان آن را در یک  طرح درمانی به صورت زیر گنجاند:

A1 – B1 – A2 – B2 - ……

رفتار اولیه و آماج  A1=                                آزمایش متغیر مستقل در جهت اثر بخشی و برگشت به مرحله اول= A2

متغیر مستقل= B1                                        ارائه مجدد متغیر مستقل = B2  

روش های افزایش رفتار مطلوب

1-   روش تقویت مثبت: این روش در زندگی روزانه ما بسیار کاربرد دارد. معلمی که با جایزه دادن نمره و یا هر چیز دیگری رفتار درس خواندن دانش آموز را تشویق و تقویت می کند از این روش استفاده کرده است. گاهی البته ما با رفتار اشتباه خود موجب تقویت رفتار نا مطلوب می شویم.

2-   روش تقویت منفی: با استفاده از این روش می توان تأخیر در کلاس – بدزبانی و غیره را کنترل و کم کرد.  تقویت منفی به 2 صورت انجام می شود:    

                  قطع تقویت کننده منفی(گریز آموزی)

                  جلوگیری از وقوع تقویت کننده منفی(یادگیری اجتنابی)

مثلاٌ مادری که برای خلاصی از گریه های کودک او را بغل می کند از راه گریز آموزی شرطی شده است و پاسخ دادن به گریه کودک در او نیرومند شده است. دانش آموزی که برای اجتناب از نمره کم و عواقب آن تلاش می کند تا نمره قبولی بگیرد از راه یادگیری اجتنابی رفتار درس خواندنش تقویت شده است.

روش خاموشی

وقتی یک رفتار بدون تقویت  بماند سرانجام خاموش می شود. از این روش در اصلاح شلوغ کاری- بی انضباطی و پرحرفی استفاده می شود. بهتر است همزمان با خاموشی رفتار نامطلوب رفتارهای مطلوب تقویت شوند.

روش تقویت تفکیکی رفتار ناهمساز

در این روش ، همزمان با عدم تقویت رفتار نامطلوب رفتارهای مطلوب مغایر و ناهمساز با رفتار نامطلوب تقویت می شود. این روش در درمان رفتارهای مخرب- زدن دیگران – رفتارهای حرکتی مخل در کلاس کاربرد فراوان دارد.

روش محروم کردن

به 2 صورت انجام می شود:

1-     فرد را از محیطی که تقویت کننده است خارج کرده و به محیط دیگر می برند.

2-     منبع تقویت از دسترس کودک دور می شود.

این روش جهت اصلاح مشکلات جسمی و عصبی مانند انگشت مکیدن – تکان دادن پا  و تیک استفاده می شود. همچنین برای رفتارهای بی اعتنایی مانند بی توجهی بدستورات ناظم جهت ایستادن در صف و یا مقررات مناسب است.

روش جریمه کردن

در این روش مقداری از تقویت هایی را که قبلاٌ دانش آموز دریافت کرده است از او می گیریم. مقدار جریمه نباید در حدی باشد که امکان جبران آن نباشد. این روش معمولاٌ با روش اقتصاد ژتونی قابل اجراست. از این روش در مورد رفتارهایی مثل اشتباه انجام دادن تکالیف – وضعیت نادرست بدنی و بی اعتنایی کاربرد دارد.

روش جبران کردن

کودک را وادار می کنیم عمل اشتباه خود را جبران کند(جهت مسئولیت پذیری). در اصلاح آشغال ریختن – روز ادراری  و شب ادراری و آب دهان ریختن کاربرد دارد.

روش الگوبرداری به همراه مشارکت

یعنی الگو به مشاهده کننده کمک می کند تا رفتار مورد نظر را اجرا کند. برای فعال کردن دانش آموزان در زنگ ورزش و فعالیت های کلاسی کاربرد دارد.

رهنمودهای کلی جهت برقراری نظم در کلاس

1-     قواعدی در نظر بگیرید تا دانش آموزان از انتظارات شما آگاه باشند.

2-     مقررات را با خطی واضح و درشت در محل دید دانش آموزان نصب کنید.

3-     تذکرات را بصورت مثبت ارائه کنید.

4-     هر روز از شاگردان بخواهید مقررات وضع شده را به همراه شما چند بار تکرار کنند.

5-     دانش آموزان را در امر اداره امور کلاس شرکت دهید.

6-     قبل از تنبیه و روش های منفی از روش های مثبت استفاده کنید.

عبدالرضا راستگو

مشاور مقطع ابتدایی

مرکز آموزشی نصرت.

جلسه ی شورای معلمان مرکز نصرت در تاریخ ۲۹/۸/۸۵ از ساعت ۱۱ الی ۱۲:۳۰ برگزار گردید.

ابتدا مدیریت محترم آموزشگاه ضمن یادآوری نکات مهم در امر ارتقاء کیفیت آموزشی و پرورشی از تلاش تمام همکاران که با ستاد تربیتی آموزشگاه همکاری رده اند تشکر نمودند.

حضور همکاران در جشنواره تدریس از سوی مدیریت آموزشگاه مورد تاکیید و تشویق قرار گرفت. سپس سرپرست محترم آموزشی در مورد نحوه ی کاربرد وسایل کمک آموزشی توضیحاتی ارائه نمودند.

همکار محترم ما جناب آقای عبدالرضا راستگو در مورد روش های تغییر رفتار و اداره کلاس مطالب را بیان داشتند. مطالب ایشان تحت عنوان علل بی انضباطی مطرح شد.