انسان متشکل است از نیا ز های اسا سی و در تمام  عمر برای برآورده کر دن این  نیاز ها می کوشد . هرگاه فرد بتواند از راه مورد  قبول به این نیاز ها دست یابد او را ساز گار  می نامند ، ودر غیر این صورت او را ناسازگار می نامند .  بازی فعالیتی  است  که کودک  برای پدید آوردن شی یا روی دادی انجام می دهد . کودک با بازی خود آنچه را از بزرگسالان یاد گرفته  بیان نموده و می کوشد تا به  سطح  واقعیت  نزدیک  گر دد ، هرگاه تلاش کودک  با واقعیتهای محیط زندگی همخوان  گردد   او شادمان تر خواهد بود  . پس  هرگاه کودکی  به طور مستقیم یا غیر مستقیم در یابد که رفتارش شبیه بزرگسالان است خوشحال تر می شود

لذا می توان گفت بازی راهی است برای برآورده کردن آرزوهای خود .

میل به کنجکاوی  در محیط و شرکت در زندگی اجتماعی کودک را به تحریک وا می دارد  اگر این تحریک به شیوه ی منطقی  در بازی خنثی نشود در یک راه کاملاً غیر منطقی امکان بروز پیدا می کند . کودک در بازی تجربه می کند ،  با توانا ییها و ضعفهای  خود آ شنا  می شود ، در می یابد که چه زمان صلح کند ، چه موقع فعال باشد و چه زمانی ساکت بماند .

 بازی به شکل گیری یک شخصیت محکم کمک می کند . به ویژه در برخی از موارد که کودک به تنهایی قادر نیست به اهداف خود دست یابد بازی به او کمک می کند  تا آ نچه دارد  بیرون بریزد .

از سویی دیگر کودکانی   که قادر  به  بیان  منظو خود  به صورت  کلامی  نیستند در  بازی قادرند احساسات وآگاها ییهای خودرابه صورت غیر کلامی بیان کنند و فشار روانی خود را تخلیه نما یند . با تمام  فایده  و اهمیتی  که بازی  دارد  نباید  تمام  زندگی  کودک  را به خود اختصاص دهد ،  چرا  که تمام  اطلاعات  از طریق  بازی به دست نمی آید  ، در هر حال  یک بازی باید جنبه ی یاد گیری  داشته باشد  حتی الا مکان دارای مقرراتی باشد  و چه  بهتر که بزرگسالان با رعا یت  مقررات  بازی به طور غیر مستقیم  به کودک خود آموزش  دهند  که چگونه این مقررات را رعایت نمایند .

تعریف بازی :

میشل و میسون تعریفهای متعددی از بازی  گرد آورده اند  که نسل به نسل  بر جای مانده است این تعریفها عبارتند از :

میشل و میسون : 1

بازی عبارت است از نگرش فکری که می تواند به هر نوع فعالیت انسانی اطلاق شود و به هر کاری تسریع یابد .

شیلر : 2

صرف بی هدف نیروی بی حد و حصر .

فروبل :3

شکوفایی طبیعی جوانه برگهای کودکی .

پیازه : 4

 بازی اساساً یکی ساختن واقعیت است با خود .

اسپنسر :5

رخداد غریزی اعمال زائد به جای اعمال واقعی ......  فعالیتی برای لذت آنی ، بی توجه برای بهره ی آجل آن .

لازا روس :6

 فعالیتی فی نفسه آزاد ، بی هدف ، سرگرم کننده یا تفریحی .

هال :7

عادت حرکتی و تداوم روحیا ت گذشته در زمان حال .

گروس :8

تمرینی غریزی و بی هدف از اعمالی که در زندگی آینده نقش اساسی دارند .

1-mitchell  and mason   the   theory  of play  new york        2 – sh ieller           3 – frobel               4- piage

5- spencer            6- lazaross            7- hall            8- gross

ویلیام استرن :1

بازی یک غریزه برای رشد و نمو استعدادها بوده ویا تمرین مقدماتی برای اعمال آتی می باشد .

دالس : 2

شکل غریزی از اظهار وجود و روزنه ای برای گریز هیجان ها .

انواع بازی :

1 – بازی آزاد : ( بازی تمرینی )

بازی آزاد   فاقد  هر گونه قواعد و مقررات است وانجام آن  تنها  به  خواست خود کودک بستگی دارد ونیازی به همبازی نیست . در اینگونه بازی ، رفتار کودک کاملاً دلخواهانه است و هنگامی که دیگر تمایلی به ادامه ی بازی نداشته باشد آن را پایان می دهد. بازی آزا د در پایان  دوره ی  خردسالی محبوبیت   خود  را از دست  داده ،  بازیهای   رقابت آمیزجایگزین آن می شود . (روانشناسی رشد _ صفحه6 6 2 )

2 _ بازی نمادین (بازی تخیلی )

نقطه ی آغازین شکل گیری بازی نمادین ، تقلید است.

دراین بازی کودکان با استفاده  از واژه ها و حرکات  چنین  وانمود می کنند   که اشیا  و اوضاع ، صفات و مشخصاتی جز از صفات و مشخصات واقعیتشان دارند . کودک بیشتر بازیهای نمادین خود را از کودکان بزرگتر ، بخصوص برادران و خواهران خود می آموزد. بازیهای تخیلی در گروهی که اعضای آن از لحاظ سنی با یکدیگر متفاوت باشند بیش از گروه همسالان دیده می شود زیرا کوچکتران برای آموختن می کوشند از بزرگترها تقلید کنند . (روانشناسی رشد _ صفحه8 6 2 )

بازیهای نمادین به شکلهای زیر در کودکان دیده می شود:

1- William stren                        2- dalss –

- خانه بازی و مهمان بازی : اینگونه بازیها بازتابی از کلیه ی وظایف روزمره در خانواده و مراسم پذیرایی از مهمانان است .

- خرید و فروش

- تجسم وسایل نقلیه ( مانند ماشین ویا قطار سواری )

- تنبیهی ( مانند نقش پلیس را بازی کردن )

- آتش سوزی و آتش نشانی

- کشتن و مردن

- تجسم قهرمانان افسانه ای

این نوع بازیها  بیشتر با  تخیل و  تفکر کودکان  ارتباط دارد  . نقشی  که کودک  در حین بازیهای خیالی خود  ایفا می کند ، برای  او بسیار  هیجان انگیز تر و جالب تر از  زندگی واقعی می تواند جلوه کند . 

3 – بازیهای سازنده یا خلاقانه :

کودک به تخیلات  خود شکلی واقعی می بخشد و  قدرت خلاق خویش را به سوی  رشد و تکامل رهنمون می کند . در این بازیها ، کودک می تواندبه وسیله ی خلاقیتها ی ذهنی خود از حداقل امکانات  موجود دنیای بیرونی ، حداکثراستفاده را ببرد  .مثل خاک بازی یا   گل بازی  .

4 – بازیهای نمایشی و هیجان انگیز :

اینگونه  بازیها  به  تواناییهای   کودک  می افزاید  تا   از تنگناها  و   محدودیتهای   که  « دنیای واقعیتها »  به او  تحمیل  می کند  بگریزد .  این بازی  اورا قادر  می سازد   تا آرزوهای خود را جامه ی  عمل بپوشاند .

بازیهای نمایشی ، به آیینه ای  می ماند که  فرصت جامعه  کودک را   منعکس  می کند .

5 – بازیهای ورزشی :

این  بازیها  طبق  مقررات خاص  انجام  می گیرد و هدفی  را  دنبال می کند  که   همان تندرستی  جسم و روان آنهاست  و  روحیه ی  همکاری  دسته جمعی  را   در  جوانان پرورش می دهد .

6- کارهای ذوقی :

کارهای ذوقی نوعی بازی است که به علاقه ی فرد بستگی دار  مثل جمع آوری   انواع تمبر، انواع گل و گیاه وپرنده ها و نگه داری آنها در محل های مخصوص .

7 – بازیهای پر تحرک :

این بازیها را می توان کوشش غریزی کودکان برای تخلیه ی انرژی اضافی  خود  تعبیر کرد .

8 – بازیهای درمانی :

بازیهایی  که از روی  علاقه ی  فرد انجام  می گیرد  عمل فوق العاده مهمی  را از  نظر درمانی انجام می دهند . این نوع بازیها سبب می شود  که عقده های کودک که  زیر فشار ایجاد شده است گشوده شود . از این جهت بازی درمانی به طور وسیعی برای شناسایی ناراحتی های روانی کودک و عقده های ناشی از آن و نیز برای درمان کودک استفاده می شود . (بازی درمانی ترجمه احمد حجاران )

اهمیت و شرایط بازی :

در صورت برنامه ریزی در بازی و جهت دادن و هدایت آن می توان از آن فواید بسیاری به دست آورد از این دید بازی به عنوان یک وسیله ی تربیتی در سازندگی و یا  ویرانی بنای زندگی و اخلاقی کودک به حساب می آید . بازی می تواند برای کودک درسی  باشد بدان شرط که بر اساس ضوابطی انجام شود .(قائمی – صفحه 222 )

بازی فعالیتی است که کودک به طور داوطلبانه وارد این فعالیت می شود و هیچ نیروی خارجی یا اجباری در آن دخیل نیست .

همچنین بازی  یک  کوشش و تلاش  سرگرم کننده است که  شکل  کمال یافته ی  آن در صورت داشتن بازده ، تولیدی کار نام خواهد داشت .

اهداف بازی :

 از جمله مهمترین اهدافی که بر بازی کودکان مترتب است و آثار مفیدی بر جای می گذارد می توان به موارد زیر اشاره کرد :

- بازی وسیله ای مهم برای تربیت کودکان در جنبه های جسمی ، فکری و روانی است .

- بازی زمینه ای برای کشف مهرو علاقه و خشم و کین کودک است .

- کودک در حین بازی به صورتی ناخود آگاه خود را بروز می دهد و از این راه می توان او را شناخت که چگونه فردی است و چه روحیه ای دارد و آنگاه به  اصلاح و ساختن او اقدام کرد .        

- بازی می تواند وسیله ای برای   سازندگی وراهنمایی کودک باشد.

بازی در تکوین شخصیت و ایجاد زمینه برای مسئولیت پذیری کودک بسیار موثر است .

در جریان بازی غرایزو دیگر زمینه های شخصیتی کودک چون : تقلید ، کنجکاوی و ..... را می توان فعال ساخت .

- از طریق بازی ، کودک  ناگزیر می شود  ضوابطی  را برای زندگی اجتماعی  بپذیرد  و احیاناً از وضع بدی که در آن است خود را نجات دهد .

- با شرکت کردن کودک در بازی ، زمینه برای جمع گرایی و همبستگی او با جامعه فراهم می شود .

- بازی می تواند  وسیله ای  برای تمرین  شنوایی و پرورش حواس  دیگر  چون  بینایی، لامسه ،  ذائقه وشنوایی  باشد و  همچنین  می توان  از  طریق  آن  زمینه های  اجتماعی ، حرکتی – هوش کودک را اوج و ترقی داد ....

در قسمتی از ماده ی هفتم اعلامیه ی جهانی حقوق کودک  چنین آمده است :

.....کودک باید از  همه ی امکانات  برای بازی و  فعالیتهای تفریحی که  ضروری است  به سوی هدفهای مورد نظر آموزش و پرورش سوق داده شود ، برخوردار گردد . (گروهی از پزشکان – مادر نمونه و پرورش کودک )

بازی و درس :

میل به بازی ، دویدن ، حرکت  و فعالیت در کودکان  وجود دارد.  معمولاً کودکانی  ک ه در درس نمی توانند نمرات درخشانی بدست آورند ولی در آنچه که  به ورزش  مربوط  می شود موفقیتهای  درخشانی بدست  خواهند آورد . بدین خاطر ضروری  است بازی  برای کودکان درسی باشد ، درسی که به او راه و رسم  حیاط جمعی تعاون  و مقاصد اجتماعی را یاد بدهد ، روح و قلب اورا به عواطف و حقایق آشنا سازد . بازی باید به کودکان درس رعایت اعتدال بدهد درس پیروزی و شکست و مقاومت  و خیزش جدید پس از  شکست را بیا موزد . 

بازی حتی در مواردی می تواند وسیله ی آموزش علم و فن باشد ، شرایط رشد و حیاط را به کودکان یاد دهد مقتضیات زندگی در جمع ، شیوه ی مقابله با خصم ،  مبارزه علیه دشمن  را به  کودک  تعلیم  دهد . همچنین  حدود آزادی  را برای  او معلوم  نماید   ، روح سرکشی و طغیان را از او سلب کرده ، اطاعت از نظم و انظباط  تمرین  قضاوت را به او یاد دهد . ( قائمی – صفحه 244 )  

بازی ، کودک ، آموزش :

از طریق بازی  با کودک می توان دریافت  که  او فردی  تواناست  یا ضعیف ،  نقطه های قدرت او کدام است و نقطه های ضعیف او کدام ؟ آیا فرمانده است یا فرمانبر ؟ تابع است یا مطبوع ؟ آرام است یا شلوغ ؟ حالت تهاجم دارد یا تسلیم ؟ .

ما از طریق بازی کودک ، طرز مواجهه با اسباب بازیها می توانیم احساسات خصمانه ویا دوستانه ی کودک را در یابیم ، می توانیم معلوم داریم که افسردگی و ناراحتی او را رنج می دهد ،  از چه  کسی  گله مند است  ، از چه چیزی رنج می برد ،  چه تمناهایی دارد  که برآورده نشده اند ......چه بسیار از صفات و خصوصیات کودک که در سایه ی بازی با او کشف می شوند مثل شجاعت یا ترس کودک ، مهر و خشم اورا  ، جنبه ی  ابتکار و   ابداع او را ، وضع عادی یا نابسامان او را ، جنبه ی  انزوا جویی یا زندگی در جمع او را  ، و..... اینها همه نکات مثبتی برای مربی ، برای تصمیم گیری سازنده درباره ی کودکند . ( قائمی – ص 200 – 199 )

فایده ی بازی از جنبه ی جسمی ، ذهنی ، روانی ، عاطفی :

بدون تردید میتوان گفت که بازی بهترین شکل فعالیت طبیعی هرکودک محسوب می شود ودر زندگانی کودکان اهمیت ویژهای برخوردار است  .در جریان بازی است که   نیروهای روحی و جسمی کودک ، یعنی : دقت ، حافظه ، تخیل ، نظم و ترتیب ، چالاکی و ... رشد می یابند و  علاوه  بر اینها  بازی برای کودک  ، محرک و انگیزه ای می شود  در جهت  کسب تجارب اجتماعی .

بازی وسیله ی طبیعی کودک برای بیان «خود » است . کودک با بازی کردن ، موقعیتی را به دست می آوردتا احساسات و مشکلات خود را عرضه کند .

اساس اهمیت بازی  در دوره ی 3 تا 6 سالگی است که کودک  پیش از آنکه بتواند  از  راه فکر چیزی بیاموزد از راه لمس و مشاهده آن را یاد  می گیرد بنابر این بازی  منشا  تکامل رشد جسمی و ذهنی است .

همچنین بازی عاملی برای جنبه های عاطفی است . هنگامی که کودک فرصت  مناسبی  به دست می آورد ، مهر یا خشونت خود را نشان می دهد که بدین وسیله می توان احساسات کودک را متعادل گرداند تا کودک ، مهربانی و حق جویی و همکاری و ... بیا موزد .

فایده بازی از جنبه ی رفتار اجتماعی ، آ موزش و مقررات و آموزش نقشهای اجتماعی :

بازی  باعث  می شود  که  کودک  بتواند  با دیگران  رابطه ی  صحیح  برقرار ساخته  و تظاهرات خود را متعادل کند . از راه آن  دوست داشتن ، همکاری  ،فعالیتهای  گروهی  را بیاموزد وتمرین کند اگر برای خود حقی قائل است برای دیگران  هم حقی قائل باشد  . در بازی قوائد و مقرراتی وجود دارد که کودک ناگزیر باید  به آنها تن دهد و نیز اصولی  در انظباط وجود دارد که او به ناچار باید آنها را بپذیرد این پذیرش در حقیقت نوعی تحمیل است و به همین دلیل باید با کندی و تدریجاً انجام  گیرد  و تاحد امکان  دلایل این تحمیل برای کودک روشن شود تا او از آن طریق راه و رسم زندگی را بیا موزد .

کودک از راه بازی می تواند با نقشهای متعدد اجتماعی از بقالی ، دارو سازی ، پزشکی و

غیره ... آشنا شود و در هر زمینه از نقشها از طریق والدین ویا مربی با توضیحات   منا سبی همراه باشد .

آ موزش این نقشها ، خود موجب  تحریک و تشویق  جهت جلب شدن  به  یکی از آنها و یا فتن زمینه ای برای انجام آن در سنین بزرگسالی است .

چکیده

بازی یک غریزه برای رشد و نمو استعدادها بوده و یا تمرین مقدماتی برای اعمال آتی می باشد .(ویلیام استرن )

در بازی  کودکان  با  استفاده  از واژه ها و حرکات  چنین وانمود  می کنند  که  اشیا  و اوضاع،صفات و مشخصاتی جز از صفات و مشخصات واقیعتشان دارند .

بازی وسیله ای برای تربیت کودک در جنبه های جسمی – فکری-روانی و زمینه ای برای کشف مهر،علاقه و خشم وکین کودکان است .

در بازی قواعد ومقرراتی وجود دارد که کودک ناگزیر باید به آنها تن دهد ونیز اصولی در انضباط وجود دارد که او به ناچار باید بپذیرد ،این پذیرش در حقیقت نوعی تحمیل است واین برای کودک باید روشن شود تا او از آن طریق راه رسم زندگی را بیاموزد .

کودک از راه بازی نقش های متعدد اجتماعی آشنا  می شود .آموزش این  نقش ها موجب تحریک وتشویق جهت جلب شدن به یکی از آنها ویافتن زمینه ای برای انجام آن در سنین بزرگسالی است .

منابع              

1- احدی ، حسن وبنی جمالی- شکوه السادات – روانشناسی رشد – انتشارات بنیاد – چاپ هشتم سال 1374

2 – قائمی ، علی- تربیت و بازسازی کودکان – انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی – حوزه علمیه قم – 1363

3- قائمی، علی – زمینه تربیت – انتشارات امیری

4- قائمی، علی – نقش مادر در تربیت – انتشارات امیری 1368

5- گروهی از پزشکان- مادر نمونه و پرورش کودک – چاپ شفق 1348

6- مجله پیوند – شماره 64

7- محجور، سیامک رضا – روانشناسی بازی

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                    فهرست

چکیده                                                                                            1

مقدمه                                                                                            2

تعریف بازی                                                                                4-3

انواع بازی                                                                                   6-4

اهمیت و شرایط بازی                                                                       6

اهداف بازی                                                                               7- 6

بازی و درس                                                                              8-7

بازی ، کودک ، آموزش                                                                    8

فایده ی بازی از جنبه ی جسمی ، ذهنی ، روانی ،عاطفی                     9-8

فایده ی بازی از جنبه ی رفتار اجتماعی ، آموزش و مقررات و

آموزش نقش های اجتماعی                                                              9

منابع                                                                                          10

موضوع مقاله :

نقش بازی در رشد اجتماعی کودکان

محقق :  فاطمه شفیعی

شماره پرسنلی :  42820355

مقطع تحصیلی :  ابتدایی

سمت :  آموزگار

مدرک :  کارشناسی

رشته ی تحصیلی :  روانشناسی بالینی

شهرستان :  نوشهر

نام مدرسه :  نصرت

شماره تلفن : 3220700

دی ماه  1385