در این مقاله در مورد کودکانی صحبت می شود  که  صفات  بارز  آنها  مشکلات جسمانی  یا  غیر حسی است  . کودکان  مبتلا  به  فلج مغزی   کسانی  هستند  که محدودیت های فیزیکی غیر حسی و مسائل بهداشتی شان به اندازهای در ساعات حضورشان  در مدرسه  یا  یادگیری  درسی شان  مزاحمت  ایجاد  می کند   ، که خدمات ، آموزش ها ، تجهیزات ویا تسهیلات  ویژهای  را ایجاب می کند  . تعریف ما شامل کودکانی که معلولیت اصلی شان نقص بینایی یا شنوایی است  نمی شود هر چند که برخی از کودکان فلج مغزی از این نقایص به صورت ثانوی برخوردار ند . علاوه بر آن کودکان فلج مغزی ممکن است از اختلال های دیگری  نظیر  عقب ماندگی ذهنی ، اختلال های یادگیری ، پریشانی عاطفی ، اختلال گفتاری و زبانی و یا از استعدادهای درخشان و نبوغ نیز برخوردار باشند .  

دراین مقاله سعی شده است ابتدا تعریفی از فلج مغزی و علل  به وجود آمدن آن ، و انواع فلج مغزی  و اختلال ها  و معلولیت های  همراه  با فلج مغزی  و عوارض جنبی آن و مشکلات تربیتی ناشی از آن مطالبی ارائه گردد.

فلج مغزی :

فلج مغزی  یک بیماری  مشخصی  نیست ،  مسری  و  پیش رونده  نبوده  و عود  نمی کند مگر اینکه درمان غلط باعث  بروز عوارض شوند .  با  وجود اینکه اغلب تصور می شود که این یک مشکل حرکتی است که بر اثر آسیب های مغزی زمان تولد  ناشی  می شود  ، اما  واقع  امر این است که مکانیسم  آن خیلی  پیچیده تر می باشد . به منظور استفاده های عملی ، می توان فلج مغزی را سندرومی دانست که  دارای  این علایم است  :  ناهنجاریهای  حرکتی  ناهنجاریهای روانی ،  تشنج ، و اختلال های رفتاری ناشی از آسیب مغزی . یک فرد  ممکن  است  تنها  یکی  از نقایص آسیب مغزی مثل نقص حرکتی را از خود نشان دهد ، در حالی که  دیگری ممکن است  دارای  ترکیبی  از  این  علایم  باشد.  در  تعریف  معمولی  فلج مغزی می توان چنین  گفت : حالتی است  که  با  خصوصیاتی  نظیر ، فلج  ،ضعف ، عدم هماهنگی و یادگیری نابهنجاری های حرکتی همراه است .

این علایم به علت صدمات وارده بر مغز کودک قبل از این که به  رشد کافی برسد به وجود می آیند (بت شا و دیگران 1984 ).

این علایم ممکن است آن قدر خفیف باشد ، که تشخیص شان  با  اشکال  صورت گیرد ، و یا آن قدر عمیق باشند که فرد به طور کاملاً زمین گیر شود.

علل فلج مغزی :

علل قبل از تولد :

1- عفونت ها ، بیماری هایی نظیر سرخجه و انگل ها .

2- کم اکسیژنی یا نرسیدن اکسیژن به مادر، و گره خوردن بند ناف قبل از تولد که باعث عدم رسیدن اکسیژن به جنین می شود .  

 3- خونریزی مغزی به علت ضربه های دوران بارداری .

4- خونریزی های غیر عادی مادر  به  خصوص در  ماه های اولیه و مسمومیت های مادر .

با مغز جنین در سه ماهه ی اولیه ی بارداری.                     X5- تماس اشعه ی

6- مسمومیت غذایی ، دارویی ، خوردن قرص های آرام بخش به طور مداوم .

7- حاملگی های متعدد و پشت سرهم که باعث  فشار روانی و هیجانی  مادر می گردد و کمبود غذایی و ضعیف شدن مادر را از لحاظ جسمانی  و روانی  تشدید می کند .

علل زمان تولد :

1- کم اکسیژنی نوزاد یا نرسیدن اکسیژن به مغز نوزاد، وانسدادریه ها . 

2- ضربه های وارده به سر نوزاد، تصادفات و حوادث مختلف .

3- کاهش فشار خون مادر .

4- استفاده از فورسپس 1 به خصوص در مواقعی که توسط افراد غیر متخصص همراه با سهل انگاری های پزشکی و بهداشتی شده بود .

5- سزارین ( اگر هماهنگی در کادر تیم پزشکی نباشد ).

6- زایمان های سخت که نوزاد از طریق پا به دنیا می آید.

علل بعد از تولد :

1- اتفاقات بعد از تولد از قبیل : ضربه و تصادفات که در اثر ضربه مغزی و در سنین پایین باعث فلج مغزی می گردد .

1- forceps

2- زخم ها وکوفتگی هایی که در ارتباط با مغز هستند . گاهی عفونت پوست سر به مغز سرایت می کند . 

3- له شدگی مغز ( له شدن بافت ها وخونریزی های داخلی در بافت های مغز ).

4- مننژیت ( ورم پرده ی مغز و مایع  درون  مغزی است که  با  درمان  به موقع می توان کودکان مبتلا را نجات داد ) .

5- آنسفالیت ( عارضه ی مغزی ، التهاب مغزی ).

6- مسمومیت ها (با آبرنگ ، مدادهای رنگی و اسباب بازیهایی که سربی هستند و با آرسنیک که از مشتقات زغال سنگ است ).

7- ضایعات عمومی مغز  : اختلال  در جریان  خون رسانی   به مغز  ( لخته شدن خون در مغز ) و تومورهای  مغزی از  جمله  عوامل  مهم  در ایجاد  این  عارضه می باشند .

انواع فلج مغزی :

شاید مناسب باشد که فلج مغزی را  بر طبق زمانی که آسیب  مغزی رخ  می دهد (قبل از تولد ، تولد ، یا بعد از تولد ) طبقه بندی کنیم اما معمولاً تعیین دقیق زمانی که آسیب وارد شده است غیر ممکن است . طبقه بندی هایی که بر اساس شدت و درجه آسیب مغزی به عمل آمده ، به علت این  که قضاوت ها اغلب  جنبه ی ذهنی دارند  ، نیز با  موفقیت  همراه  نمی باشند .  آسیب مغزی  را جز  از طریق  کالبد شکافی 1  و وسایل  تکنولوژیک  که  اخیراً  ساخته  شده اند  ، نمی توان به  دقت مشخص نمود . (بانکر ودیگران ......1983 ) .

دو نوع از طبقه بندی هایی که بیش از همه مورد قبول قرار گرفته اند ، طبقه بندی هایی است که بر اساس ناتوانیهای حرکتی و اعضایی که آسیب دیده اند ، صورت

1-      autopsy

گرفته است .  طبقه بندی هایی که  به این ترتیب صورت  گرفته اند  ، نه تنها فلج مغزی را شامل می شود ، بلکه تمام انواع مربوط به ناتوانیهای حرکتی یا فلج ها را در بر می گیرد .مشهور ترین طبقه بندی طبق نظریه ی  دنهوف (1976  ) ودر صد افراد مبتلا به فلج مغزی که در هر طبقه قرار می گیرند به شرح زیر خلاصه می شود .

- همی پلژی (کاهش احساس درد در یک طرف بدن ) .که در آن یک نیمه از بدن (راست یا چپ ) مبتلا می شود (35 تا 40 درصد ) .

- دی پلژی (فلج دو طرفه ) که در آن پاها بیش از دست ها مبتلاست (10 تا 20 درصد ) .

- کوادری پلژی (فلج دو دست و دو پا )   که  در آن  چهار عضو  ( دو دست و دو پا ) مبتلاست . (15 تا 20 درصد ) .

- پارایلژی (فلج نیمه تحتانی بدن یا فلج هر دو پا ) که  تنها پاها مبتلا هستند (10 تا 20 درصد ) .

طبقه بندی که بر طبق نوع آسیب وارده  برمغز ونوع اختلالات حرکتی  که متعاقب آن به وجودمی آید عبارتند از : نوع پیرامیدال ،نوع اکستراپیرامیدال و نوع مختلط.

بت شاو1 و پرت2   1985 آن ها را به شرح زیر توضیح می دهند :

نوع پیرامیدال :  افراد مبتلا  به پیرامیدال از آسیبهایی که  به  کرتکس  حرکتی  یا مجرای پیرامیدال مغز وارد شده است ، در رنجند . و این  به  مشکلاتی  منجر می شود   از  قبیل  :  اشکال  د ر حرکات  ارادی   و  حرکات اسپاسمی     ، مثل  سفتی  و کشیدگی عضلات ، و حرکات   ارادی   نادرست    . تقریباً  50    درصد  مبتلایان دچار حرکات اسپاسمی می باشند .

1- batshaw                         2- perret

نوع اکستراپیرامیدال  یا  پیدایش  حرکات  بی هدف ،  سفت  و  دارای  عدم  حالت انقباضی فیزیولوژیکی ، آسیب به محلی خارج از مجاری پیرامیدال وارد می شود که به حرکات  غیر ارادی  و ناگهانی و  اشکال  در  نگهداری  وضعیت  بدن  منجر می شود . در حدود 25 درصد از معلولین علائمی از  خود  نشان  می دهند  که  اصولاً همراه با آسیب های اکسترا پیرامیدال است .  

نوع مختلط .در این نوع آسیب برمناطق پیرامیدال و اکستراپیرامیدال  مغز وارد می شود . و کودک ترکیبی از اثرات آن دو را از خو د نشان  می دهد  (مثل حالت اسپاسم در پاها ) و حالت  سفتی و کشیدگی در  دست ها  . در حدود 25  درصد معلولین دارای اختلالات مختلط هستند .

درجه شیوع :تعیین رقم دقیق  تعداد مبتلایان به فلج مغزی کاری مشکل است . در گذشته ، معماهای  زیادی  در رابطه  با  این  وضعیت  وجود داشت  ، و تعداد زیادی از والدین از اینکه درباره ی مشکل فرزندشان با دیگران صحبت کنند دچار تردید بودند . تعداد زیادی از مبتلایان به  فلج مغزی  در بین خانواده های  فقیر و محروم یافت می شوند و بنابراین  ممکن  است  این قبیل کودکان  هرگز  شناخته نشوند ، و مورد معالجه قرار نگیرند . علاوه براین ،برآورد تعدادکودکان مبتلا به فلج مغزی از آن  جا  که  ممکن است  با  تعداد  زیادی  از اختلال ها  ، نظیر عقب ماندگی ذهنی، و پریشانیهای عاطفی همراه باشد ، کاری دشوار می باشد . آمارهایی وجود دارد که نشان می دهد  ، از هر 1000 کودکی که متولد می شوند ، در حدود 5/1 مورد آن به فلج مغزی دچارند . و این رقم معادل 15/0 درصد کل جمعیت کودکان است ( بت شاو و دیگران ، 1986) تعداد مبتلایان در  بین  مردان ب یش از زنان و در بین سفیدها بیش از سیاهان است ( کروک شانک  و دیگران ، 1976) .

عوارض جنبی فلج مغزی و مشکلات تربیتی ناشی از آن :

تحقیقاتی که در چند دهه ی اخیر انجام گرفته ، نشان  داده اند  که فلج مغزی  یک اختلال رشدی است . به عبارت دیگر حالتی است که اختلالات چندی را با خود به همراه دارد . فلج مغزی تنها یک اختلال حرکتی به حساب نمی آید ،زیرا وقتی مغز آسیب  ببیند  قسمتهای  زیادی  نظیر ،   تواناییهای   حسی  ،  عملیات  شناختی  ، واکنشهای عاطفی و نیز اعمال حرکتی نیز معمولاً آسیب می بیند . تعداد زیادی از کودکان مبتلا  به  فلج  مغزی  ممکن  است  به  اختلال های  دیگری  نظیر  ،  نقض شنوایی ، نقض بینایی  ، اختلالات ادراکی   نقایص گفتاری  ،  اختلالات  رفتاری  و عقب ماندگی ذهنی ،دچار باشند . این نقیصه ممکن است همچنین  با  خصوصیاتی نظیر جاری شدن بزاق از دهان ، و بدشکلی چهره نیز همراه باشند .

برخی از افراد مبتلا به فلج مغزی از نظر هوشی متوسط  و  یا  بالاتر  از  متوسط می باشند و تعدادی هم از نظر هوشی  سرآمد  هستند .  به هر حال ، حد  متوسط مبتلایان به فلج مغزی به روشنی پایین تر از افراد معمولی است .  

مشکلاتی که در رابطه با آموزش  کودکان  مبتلا  به  فلج مغزی  وجود  دارد  ، به تناسب نقایصی که از آن برخوردارند ، متعدد است  . بنابراین  نه  تنها  وسایل  و تسهیلات  به  خصوصی  برای  مراقبت  از  آنان  لازم  است  ،  بلکه  تجهیزات  و روشهایی که برای آموزش کودکان مبتلا به نقص بینایی ، نقص  شنوایی  ،  نقص گفتاری ، اختلال های یادگیری ، اختلال های رفتاری  و یا  عقب مانده ذهنی  مورد احتیاج است ، در اینجا نیز اغلب ضرورت دارد .انجام ارزیابیهای آموزشی دقیق و مداوم  ا ز تواناییهای  کودک  بخصوص  از اهمیت  برخوردار است .  تدریس  به کودکی که دچار فلج مغزی است  مستلزم  دارا  بودن  شایستگی های  فراوان  در جنبه های متعدد از آموزش های ویژه ، و تجربه های کار با معلولیت های  متعدد می باشد .  

چکیده :

فلج مغزی حالتی است  که با  خصوصیاتی  نظیر فلج  ، ضعف  ، عدم هماهنگی  و یادگیری نابهنجاری های حرکتی همراه است . این علایم به علت صدمات وارده بر مغز کودک قبل از این که به رشد کافی برسد به وجود می آید .

عوامل بوجود آورنده ی فلج مغزی در سه دوره ی قبل از تولد ، هنگام تولد و بعد از تولد دسته بندی شده اند که عامل  ضربه  یا  فشار  بر  مغز  در هر سه مرحله تاثیر بیشتری نسبت به سایر عوامل داشته است .

مشهورترین طبقه بندی کودکان فلج مغزی نظریه دنهوف می باشدکه  عبارتند از :  همی پلژی (احساس احساس درد در یک طرف بدن ).

دی پلژی (فلج دو طرفه ) .

کوادری پلژی ( فلج دو دست و دو پا ) .

پارا یلژی ( فلج نیمه تحتانی بدن یا فلج هر دو پا ) .

آمار نشان  می دهد  از هر 1000 کودک  در حدود 5/ 1  مورد  آن به  فلج  مغزی دچارند و تعداد مبتلایان در بین مردان بیش از زنان و در بین سفید پوستان بیش از سیاه پوستان است .

فهرست مطالب                                                                                 صفحه

چکیده                                                                                              1

مقدمه                                                                                               2

فلج مغزی                                                                                          3

علل مغزی                                                                                     5- 3

انواع فلج مغزی                                                                               7-5

عوارض جنبی فلج مغزی و مشکلات ناشی از آن                                      8

منابع                                                                                                 9

منابع :

1- میلانی ف  ، بهروز- روانشناسی کودکان و نوجوانان استثنایی- نشر قمس – چاپ ششم .1374

2- مقدسی ، حمیده – من و تو و کودک کم توان ذهنی ما – انتشارات واژه پرداز -  1376

3- هالامان، دانیل پی- کافمن، جیمز ام- ترجمه ی جوادیان، مجتبی – کودکان استثنایی- انتشارات آستان قدس رضوی – 1372

موضوع مقاله :

فلج مغزی

محقق  : مختار بحرینی

شماره پرسنلی :   42504067

مقطع تحصیلی  :  ابتدایی

سمت :   آموزگار

مدرک :  کارشنا سی

رشته تحصیلی :  حسابداری

شهرستان :  نوشهر 

نام مدرسه  :  نصرت

تلفن : 3220700

اردیبهشت  1386